Tăng cường công tác phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao góp phần xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển theo tinh thần Nghị quyết hội nghị Trung ương 3, khóa XIV
Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển theo tinh thần Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội và phát triển bền vững. Để thực hiện mục tiêu đó, cần đồng bộ các giải pháp như hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, xây dựng lực lượng Công an chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, đẩy mạnh chuyển đổi số gắn với bảo đảm an ninh mạng và tăng cường hợp tác quốc tế. Trước sự gia tăng của tội phạm sử dụng công nghệ cao, nâng cao hiệu quả phòng, chống loại tội phạm này là yêu cầu cấp thiết, góp phần bảo vệ an ninh quốc gia, giữ vững trật tự, an toàn xã hội và thực hiện mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
1. Khái quát về tình hình tội phạm sử dụng công nghệ cao ở Việt Nam
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và quá trình chuyển đổi số quốc gia diễn ra mạnh mẽ, công nghệ số đã tạo động lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội, hiện đại hóa quản lý nhà nước và nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, cùng với những lợi ích đó, tội phạm sử dụng công nghệ cao ngày càng gia tăng cả về quy mô, tính chất và mức độ nguy hiểm. Các đối tượng lợi dụng không gian mạng để thực hiện nhiều hành vi như lừa đảo chiếm đoạt tài sản, đánh cắp dữ liệu cá nhân, tấn công hệ thống thông tin, phát tán mã độc, tổ chức đánh bạc trực tuyến, rửa tiền và phát tán thông tin xấu độc. Đặc điểm nổi bật của loại tội phạm này là hoạt động xuyên biên giới, sử dụng công nghệ hiện đại và liên tục thay đổi phương thức, thủ đoạn.
Theo Báo cáo Bộ Công an chỉ tính riêng trong năm 2024 tội phạm sử dụng công nghệ cao tiếp tục gia tăng với nhiều phương thức, thủ đoạn phạm tội mới. Lực lượng chức năng đã ngăn chặn truy cập trên 23.500 trang mạng, tài khoản mạng xã hội có hành vi vi phạm pháp luật; khởi tố 1.521 vụ, 658 đối tượng phạm tội [1]. Thống kê của Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) Bộ Công an, cũng trong trong năm 2024, lực lượng chức năng đã tiếp nhận và xử lý khoảng 74.000 cảnh báo tấn công mạng, phát hiện 83 chiến dịch tấn công có chủ đích (APT) nhằm vào các hệ thống thông tin quan trọng và thu thập, phân tích 125 mẫu thuộc 64 dòng mã độc khác nhau [2]. Những con số này cho thấy mức độ phức tạp và nguy hiểm của các cuộc tấn công mạng đối với hệ thống thông tin của các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức trọng yếu. Báo cáo An ninh mạng năm 2024 của Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cho thấy 46,15% cơ quan, doanh nghiệp tại Việt Nam cho biết đã từng bị tấn công mạng ít nhất một lần trong năm, trong đó 6,77% bị tấn công thường xuyên. Tổng số vụ tấn công mạng ước tính lên tới hơn 659.000 vụ [3], phản ánh nguy cơ mất an toàn thông tin đang hiện hữu ở hầu hết các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Đây là lời cảnh báo về sự cần thiết phải đầu tư đồng bộ cho hạ tầng an ninh mạng, nâng cao năng lực ứng phó sự cố và tăng cường ý thức bảo vệ dữ liệu của các tổ chức, doanh nghiệp cũng như mỗi người dân.
Ảnh: minh họa - Nguồn: Mst.gov.vn
2. Thực tiễn công tác phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao thời gian qua
Trong bối cảnh cuộc khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ như hiện nay, tăng cường công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng Công an mà còn là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp, cơ sở giáo dục và toàn thể nhân dân. Đây là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, đồng thời tạo dựng môi trường số an toàn để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế. Với vị trí là lực lượng chuyên trách Bảo vệ an ninh Quốc gia, bảo đảm trật tự an toàn xã hội, đấu tranh phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, thời gian qua lực lượng Công an nhân dân đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống loại tội phạm này và đã đạt được những kết quả quan trọng:
Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống pháp luật và cơ chế, chính sách. Bộ Công an chủ động tham mưu hoàn thiện các quy định về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, định danh điện tử, giao dịch điện tử và quản lý hoạt động trên không gian mạng; đồng thời nghiên cứu, đề xuất bổ sung quy định đối với các lĩnh vực mới như tài sản số, tiền mã hóa và trí tuệ nhân tạo nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Thứ hai, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về an ninh mạng. Công tác kiểm tra, giám sát hệ thống thông tin được tăng cường; các nền tảng số, doanh nghiệp viễn thông, mạng xã hội và tổ chức tín dụng được phối hợp quản lý chặt chẽ nhằm phát hiện, ngăn chặn kịp thời các hành vi vi phạm. Trong năm 2024 [4], các cơ quan chức năng đã ngăn chặn hơn 23.500 website và tài khoản mạng xã hội vi phạm pháp luật.
Thứ ba, nâng cao hiệu quả đấu tranh và xử lý tội phạm. Lực lượng chuyên trách đã triệt phá nhiều đường dây lừa đảo trực tuyến, đánh bạc qua mạng, mua bán dữ liệu cá nhân và rửa tiền xuyên quốc gia. Năm 2022 đã khởi tố 474 vụ án với 1.071 bị can [5]; năm 2024 khởi tố 1.521 vụ án, góp phần kiềm chế sự gia tăng của loại tội phạm này.
Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Bộ Công an phối hợp với Công an tỉnh Lào Cai triệt phá tổ chức đánh bạc và đánh bạc qua mạng Internet. Nguồn: Ảnh - Congan.nghean.gov.vn
Thứ tư, mở rộng hợp tác quốc tế. Bộ Công an tăng cường phối hợp với Interpol, Europol và cơ quan thực thi pháp luật nhiều quốc gia trong trao đổi thông tin, truy vết dòng tiền, thu thập chứng cứ điện tử và điều tra các vụ án có yếu tố nước ngoài, qua đó nâng cao hiệu quả đấu tranh với tội phạm xuyên quốc gia.
Thứ năm, đẩy mạnh tuyên truyền và xây dựng lực lượng chuyên trách. Công tác tuyên truyền được triển khai thường xuyên nhằm cảnh báo các phương thức, thủ đoạn lừa đảo mới; đồng thời chú trọng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đầu tư trang thiết bị hiện đại và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong công tác điều tra, đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh mạng trong tình hình mới.
3. Yêu cầu xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển gắn với công tác phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao
Phiên khai mạc Hội nghị lần thứ ba Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Nguồn: Ảnh: VGP/ Nhật Bắc - Chinhphu.vn
Vừa qua, tại Hội nghị trung ương 3 khóa XIV, Ban chấp hành trung ương đã ban hành Nghị Quyết số 18 về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển. Trong đó xác định “ Đấu tranh quyết liệt với tội phạm, vi phạm pháp luật trong đời sống thực và trên không gian mạng...”
Để góp phần hiện thực hóa Nghị Quyết số 18 về xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển thời gian tới lực lượng Công an nhân dân cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân, giao dịch điện tử, định danh điện tử và chứng cứ điện tử nhằm kịp thời điều chỉnh những phương thức phạm tội mới như lừa đảo bằng AI, Deepfake hay tài sản số. Đồng thời, phải nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước trên không gian mạng, tăng cường giám sát các nền tảng số, hệ thống thanh toán điện tử và mạng xã hội; đẩy mạnh kết nối, khai thác dữ liệu quốc gia để chủ động phát hiện, ngăn chặn nguy cơ từ sớm, từ xa.
Bên cạnh đó, cần đổi mới tư duy đấu tranh theo hướng lấy phòng ngừa làm chính, kết hợp chặt chẽ giữa phòng ngừa xã hội và phòng ngừa nghiệp vụ; chủ động phân tích dữ liệu, dự báo xu hướng tội phạm và kịp thời cảnh báo các phương thức, thủ đoạn mới. Song song với đó là xây dựng lực lượng chuyên trách hiện đại, có trình độ cao về an ninh mạng, điều tra số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và giám định chứng cứ điện tử; đồng thời đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật phục vụ công tác đấu tranh với tội phạm công nghệ cao.
Một yêu cầu quan trọng khác là phát huy vai trò của toàn xã hội, trong đó các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, nhà trường, gia đình và mỗi công dân cần nâng cao nhận thức, kỹ năng bảo vệ dữ liệu cá nhân, sử dụng Internet an toàn và chủ động phối hợp với cơ quan chức năng trong phòng ngừa, phát hiện, tố giác tội phạm. Đồng thời, Việt Nam cần tiếp tục mở rộng hợp tác quốc tế, tăng cường trao đổi thông tin, phối hợp điều tra và truy vết dòng tiền nhằm nâng cao hiệu quả xử lý các vụ án có yếu tố xuyên quốc gia.
Cuối cùng, đẩy mạnh công tác tuyên truyền. Cần đổi mới nội dung, hình thức tuyên truyền; phổ biến kiến thức về an toàn thông tin, kỹ năng nhận diện các thủ đoạn lừa đảo mới; hướng dẫn người dân bảo vệ dữ liệu cá nhân và chủ động tố giác các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng. Đặc biệt đối với thế hệ trẻ cần phát huy tinh thần trách nhiệm, không ngừng học tập, nâng cao kiến thức về công nghệ thông tin, pháp luật và an ninh mạng, sử dụng Internet văn minh, an toàn. Tội phạm sử dụng công nghệ cao đang trở thành một trong những thách thức lớn đối với an ninh quốc gia và trật tự, an toàn xã hội trong bối cảnh chuyển đổi số. Đấu tranh phòng, chống loại tội phạm này không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng Công an mà còn là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp và toàn thể nhân dân. Việc kết hợp đồng bộ giữa hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, hiện đại hóa lực lượng chuyên trách, tăng cường hợp tác quốc tế và nâng cao nhận thức của người dân sẽ góp phần xây dựng môi trường số an toàn, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững theo đúng tinh thần Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu bế mạc Hội nghị Trung ương 3, khóa XIV. Nguồn: Ảnh: VGP/ Nhật Bắc - Chinhphu.vn.
4. Vai trò của Học viện Kỹ thuật và Công nghệ an ninh trong công tác đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao
Học viện Kỹ thuật và Công nghệ an ninh là cơ sở giáo dục Học viện công lập, trực thuộc Bộ Công an. Trường có chức năng, nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao các ngành nghề thuộc lĩnh vực kỹ thuật nghiệp vụ, khoa học công nghệ và hậu cần Công an nhân dân phục vụ yêu cầu bảo đảm an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự an toàn xã hội. Để làm tốt chức năng, nhiệm vụ đó cần phải thực hiện những nội dung sau:
Một là, yêu cầu đổi mới chương trình đào tạo theo hướng hiện đại, liên ngành và sát thực tiễn. Nội dung đào tạo cần cập nhật thường xuyên những thành tựu mới của khoa học, công nghệ và các phương thức, thủ đoạn phạm tội mới; tăng cường các học phần về an ninh mạng, điều tra số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, blockchain, tiền mã hóa, phân tích mã độc, điều tra trên không gian mạng và kỹ năng xử lý chứng cứ điện tử.
Hai là, nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên và cán bộ nghiên cứu. Giảng viên không chỉ cần có trình độ chuyên môn sâu mà còn phải thường xuyên tham gia nghiên cứu khoa học, hợp tác với các đơn vị nghiệp vụ, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức quốc tế để cập nhật kiến thức, kinh nghiệm thực tiễn và công nghệ mới.
Ba là, đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ. Học viện cần xây dựng hệ thống phòng thí nghiệm an ninh mạng, trung tâm mô phỏng tấn công - phòng thủ mạng, phòng điều tra số và môi trường thực hành sát với điều kiện thực tế nhằm nâng cao năng lực thực hành cho học viên.
Bốn là, tăng cường gắn kết giữa đào tạo với thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm. Cần mở rộng phối hợp giữa Học viện với các đơn vị nghiệp vụ của Bộ Công an, Công an các địa phương, các doanh nghiệp công nghệ và các cơ sở nghiên cứu để tổ chức thực tập, diễn tập, nghiên cứu các vụ việc điển hình, từ đó rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp cho học viên.
Năm là, chú trọng đào tạo phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp và bản lĩnh của cán bộ Công an. Đội ngũ cán bộ làm công tác phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, tuyệt đối trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân; có tinh thần trách nhiệm, ý thức bảo vệ bí mật nhà nước, chấp hành nghiêm kỷ luật, kỷ cương và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.
Sáu là, phát triển năng lực ngoại ngữ, kỹ năng hội nhập quốc tế và nghiên cứu khoa học. Do tội phạm công nghệ cao có tính chất xuyên biên giới, cán bộ tương lai cần có khả năng sử dụng ngoại ngữ, khai thác tài liệu chuyên ngành, hợp tác quốc tế, tham gia điều tra chung và tiếp cận các công nghệ tiên tiến trên thế giới.
Bảy là, đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục, đào tạo. Học viện cần ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các nền tảng học tập số để cá thể hóa quá trình đào tạo, tăng cường mô phỏng tình huống, đánh giá năng lực thực hành và hình thành đội ngũ cán bộ có khả năng thích ứng nhanh với sự phát triển của công nghệ.
Đối với mỗi cán bộ, giảng viên, học viên, việc quán triệt tinh thần Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV không chỉ dừng lại ở nhận thức mà phải được cụ thể hóa bằng hành động. Cán bộ, giảng viên, học viên cần không ngừng rèn luyện bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức, ý thức tổ chức kỷ luật; tích cực học tập, nghiên cứu khoa học, nâng cao trình độ chuyên môn, ngoại ngữ và kỹ năng công nghệ thông tin; chủ động cập nhật kiến thức mới về an ninh mạng và tội phạm công nghệ cao; phát huy tinh thần đổi mới sáng tạo, sẵn sàng tiếp cận các công nghệ tiên tiến để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới. Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao chính là một trong những điều kiện quan trọng để xây dựng lực lượng Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa và phát triển theo tinh thần Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV./.
Bùi Ngọc Sơn
[1] Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2024), Báo cáo về công tác phòng, chống tội phạm năm 2024 trình Quốc hội. Website: https://baochinhphu.vn/
[2] Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an (2024), số liệu công bố tại Diễn tập An ninh mạng quốc gia 2024. Website: https://bocongan.gov.vn/
[3] Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) (2024), Báo cáo An ninh mạng năm 2024. Website: https://baochinhphu.vn/
[4] Chính phủ nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2024), Báo cáo về công tác phòng, chống tội phạm năm 2024 trình Quốc hội. Website: https://baochinhphu.vn/
[5] Bộ Công an: Báo cáo gửi các đại biểu Quốc hội tại Phiên họp thứ 14 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội (tháng 8/2022). Website: https://mst.gov.vn/
