Bàn về nguyên tắc “Phát triển đến đâu, an ninh đến đó” trong chiến lược an ninh Quốc gia năm 2026
Trong kỷ nguyên phát triển mới, an ninh không chỉ là điều kiện để phát triển mà còn phải trở thành một bộ phận cấu thành của quá trình phát triển. Do vậy, nguyên tắc “phát triển đến đâu, an ninh đến đó” được đặt ra như một định hướng quan trọng trong tư duy và tổ chức thực hiện chiến lược An ninh quốc gia của Việt Nam trong tình hình mới.
Ngày 28/7/2026, Hội nghị lần thứ ba của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đã ban hành Nghị quyết số 22-NQ/TW về Chiến lược An ninh quốc gia. Đây là Nghị quyết có ý nghĩa quan trọng trong quá trình phát triển tư duy lý luận và thực tiễn về an ninh quốc gia, đáp ứng yêu cầu bảo vệ đất nước trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực và trong nước có nhiều thay đổi nhanh chóng, phức tạp và khó dự báo.
Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV. Nguồn sưu tầm
Một trong những điểm mới, đáng chú ý trong tư duy an ninh được nhấn mạnh trong Chiến lược An ninh quốc gia lần này là mở rộng phạm vi bảo vệ an ninh quốc gia theo nguyên tắc “phát triển đến đâu, an ninh đến đó”, bảo vệ vững chắc trên những không gian, lĩnh vực mới, đồng thời chủ động ứng phó với những hình thái xâm phạm an ninh quốc gia mới.
1. Về nguyên tắc “phát triển đến đâu, an ninh đến đó” - sự đổi mới, phát triển mới trong tư duy nhận thức về an ninh quốc gia
Về bản chất, “phát triển” và “an ninh” không phải là hai vấn đề tách biệt nhau mà luôn có quan hệ biện chứng, tác động qua lại và cùng hướng đến mục tiêu cao nhất là bảo đảm lợi ích quốc gia, dân tộc, xây dựng đất nước hòa bình, ổn định và phát triển bền vững.
Trước đây, trong cách tiếp cận truyền thống, an ninh thường được nhìn nhận dưới góc độ là bảo vệ những thành quả đã đạt được thì yêu cầu mới hiện nay đặt ra là phải chủ động thiết lập các điều kiện an ninh ngay trong quá trình hình thành và triển khai các chiến lược, chương trình, dự án phát triển. Có thể hiểu, hiện nay Việt Nam không chờ đến khi một lĩnh vực phát triển lớn mạnh rồi mới bàn và đặt ra vấn đề bảo đảm an ninh, cũng không chờ đến khi có nguy cơ, rủi ro hay hậu quả xuất hiện mới tiến hành công tác xử lý. An ninh hiện nay phải được tích hợp ngay từ đầu, xuyên suốt quá trình và tương ứng với từng bước phát triển. Đây chính là điểm cốt lõi của nguyên tắc “phát triển đến đâu, an ninh đến đó”.
2. Vì sao càng phát triển nhanh, càng phải coi trong an ninh
Thực tiễn cho thấy, trình độ phát triển càng cao thì không gian phát triển càng rộng, các quan hệ xã hội càng đa dạng và mức độ phụ thuộc lẫn nhau giữa các lĩnh vực càng lớn. Cùng với đó, những nguy cơ, rủi ro đối với an ninh quốc gia cũng có xu hướng gia tăng về quy mô, tốc độ, tính liên kết và mức độ khó nhận diện.
Sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ lượng tử, internet vạn vật… và các không gian phát triển mới đang tạo ra những động lực tăng trưởng chưa từng có, nhưng cũng chính những thành tựu đó cũng làm xuất hiện những vấn đề an ninh mới.
Một nền kinh tế số phát triển nhanh đặt ra yêu cầu về an ninh mạng, an ninh dữ liệu, chủ quyền số. Một hệ thống tài chính ngày càng số hóa đòi hỏi phải bảo đảm an ninh tài chính, tiền tệ. Qúa trình phát triển đô thị, hạ tầng số và các hệ thống thông minh… đặt ra yêu cầu bảo vệ hạ tầng trọng yếu và hệ thống thông tin quan trọng. Việc mở rộng hội nhập quốc tế đồng thời đặt ra yêu cầu bảo đảm an ninh kinh tế, an ninh đối ngoại và năng lực tự chủ chiến lược.
Có thể thấy, mỗi bước tiến của phát triển đồng thời tạo ra một “mặt bằng, yêu cầu an ninh” mới. Nếu năng lực bảo đảm an ninh không được phát triển tương ứng, khoảng trống an ninh sẽ xuất hiện. Khoảng trống đó có thể bị các thế lực thù địch, đối tượng chống đối lợi dụng và trở thành điểm yếu để các nguy cơ, các mối đe dọa phi truyền thống tác động, phát triển, thậm chí chuyển hóa thành những vấn đề an ninh quốc gia.
Do đó, yêu cầu “phát triển đến đâu, an ninh đến đó” thực chất là yêu cầu không để tồn tại khoảng cách giữa tốc độ phát triển và năng lực bảo đảm an ninh.
3. An ninh không đi sau để xử lý hậu quả, mà phải đi trước để kiến tạo môi trường phát triển
Từ nguyên tắc “phát triển đến đâu, an ninh đến đó” có thể thấy đó là sự chuyển biến từ tư duy “an ninh phản ứng” sang “an ninh chủ động, an ninh kiến tạo”. Trong đó, an ninh chủ động đòi hỏi phải nhận diện sớm nguy cơ, dự báo chính xác xu hướng, chuẩn bị các phương án và nguồn lực để xử lý các tình huống ngay từ khi mới xuất hiện. An ninh kiến tạo đòi hỏi công tác bảo đảm an ninh không chỉ tập trung vào ngăn chặn, đấu tranh, xử lý các hành vi, hoạt động xâm phạm an ninh quốc gia mà còn phải tạo lập môi trường an toàn, ổn định, thuận lợi cho phát triển.
Đây là thay đổi rất quan trọng về vị trí của công tác an ninh trong chiến lược phát triển quốc gia. An ninh phải hiện diện ngay trong quá trình hoạch định chính sách phát triển, trong xây dựng thể chế; trong quy hoạch, đầu tư; trong phát triển khoa học, công nghệ; trong chuyển đổi số; trong xây dựng hạ tầng,; trong phát triển kinh tế tư nhân, kinh tế số; trong hội nhập quốc tế và trong từng không gian phát triển mới.
Từ góc độ nay, bảo đảm an ninh không phải là rào cản của phát triển mà ngược lại, an ninh phải trở thành một trong những yếu tố bảo đảm cho phát triển nhanh, bền vững và có khả năng chống chịu cao.
4. Mỗi không gian phát triển mới phải đồng thời là một không gian an ninh mới
Một trong những điểm đáng chú ý của tư duy an ninh trong Chiến lược An ninh quốc gia lần này là yêu cầu mở rộng phạm vi bảo vệ an ninh trên các không gian mới và lĩnh vực mới. Không gian an ninh ngày nay không còn chỉ giới hạn ở lãnh thổ, biên giới, biển đảo hay các địa bàn truyền thống. An ninh còn hiện diện trên không gian mạng, không gian số, không gian dữ liệu, không gian công nghệ, không gian kinh tế và không gian đối ngoại.
Từ đó, có thể nói ở đâu có hoạt động phát triển, ở đó phải có yêu cầu bảo đảm an ninh tương ứng. Phát triển kinh tế số phải gắn liền với an ninh số; phát triển trí tuệ nhân tạo phải gắn với an ninh công nghệ và an ninh dữ liệu; phát triển hệ thống hạ tầng số phải gắn với bảo vệ hạ tầng quan trọng; phát triển các nền tảng dữ liệu lớn phải gắn với bảo vệ dữ liệu và chủ quyền số; mở rộng hội nhập quốc tế phải gắn với nâng cao năng lực tự chủ và bảo vệ lợi ích quốc gia, dân tộc… Đây chính là biểu hiện cụ thể của tư duy “phát triển đến đâu, an ninh đến đó” trong thực tiễn hiện nay ở Việt Nam.
5. “An ninh đến đó” không có nghĩa là kiểm soát mọi hoạt động của sự phát triển.
Cần nhận thức đầy đủ, toàn diện về nguyên tắc “phát triển đến đâu, an ninh đến đó” không đồng nghĩa với việc đặt ra các rào cản hoặc cơ chế kiểm soát làm hạn chế động lực phát triển. Ngược lại, yêu cầu cốt lõi là bảo đảm an ninh phải phù hợp với đặc điểm, quy mô, tốc đô và mức độ phát triển của từng lĩnh vực.
Điều đó đòi hỏi phải lựa chọn đúng phương thức, đúng đối tượng, đúng mức độ và đúng thời điểm; vừa bảo đảm an ninh, vừa tạo động lực, điều kiện thuận lợi tối đa cho hoạt động đổi mới sáng tạo, sản xuất, kinh doanh, hội nhập và phát triển. Nói cách khác, an ninh phải đi cùng phát triển chứ không đối lập, cản trở phát triển.
Một chính sách an ninh tốt không chỉ trả lời câu hỏi “làm thế nào để ngăn chặn nguy cơ”? mà còn phải trả lời câu hỏi “làm thế nào để vừa kiểm soát được nguy cơ, vừa mở rộng không gian phát triển”.
Đây chính là yêu cầu về tính kiến tạo, linh hoạt, thích ứng và hiệu quả của công tác bảo vệ an ninh quốc gia trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
6. Từ “an ninh của từng lĩnh vực” đến “an ninh của hệ sinh thái phát triển”
Một điểm cần phải đặc biệt lưu ý trong tình hình thực tiễn hiện nay là các nguy cơ an ninh thường không tồn tại biệt lập mà đan xen, tác động hoặc nối tiếp nhau. Chúng ta có thể hình dung, một sự cố an ninh mạng có thể gây gián đoạn hoạt động kinh tế; một vấn đề về dữ liệu có thể tác động đến an ninh quốc gia; một khủng hoảng truyền thông có thể ảnh hưởng đến niềm tin xã hội; một biến động kinh tế có thể tạo ra hệ lụy về xã hội; một vấn đề xã hội nếu không được giải quyết sớm có thể phát triển thành vấn đề phức tạp về an ninh. Vì vậy, không tiếp cận an ninh theo tư duy “mỗi lĩnh vực một hàng rào” mà cần chuyển sang bảo đảm an ninh liên ngành, liên lĩnh vực và toàn hệ thống. Đây cũng là lý do tư duy về an ninh toàn diện ngày càng được nhấn mạnh.
7. “Phát triển đến đâu, an ninh đến đó” - từ một nguyên tắc đến một phương thức quản trị quốc gia
Có thể thấy, giá trị sâu xa của nguyên tắc “phát triển đến đâu, an ninh đến đó” không chỉ nằm ở phạm vi công tác bảo vệ an ninh quốc gia mà còn gợi mở đến một phương thức quản trị phát triển mới. Trong phương thức đó, an ninh phải được xem xét ngay từ khâu thiết kế chính sách, đánh giá rủi ro phải được tiến hành đồng thời với đánh giá hiệu quả phát triển; năng lực chống chịu phải được xây dựng đồng thời với năng lực cạnh tranh và các thiết chế bảo đảm an ninh phải được phát triển tương ứng với sự xuất hiện của những không gian mới.
Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với Việt Nam trong giai đoạn 2026 - 2030, khi đất nước đặt ra những mục tiêu phát triển cao, đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân, hội nhập quốc tế sâu rộng và nâng cao năng lực tự chủ chiến lược. Phát triển nhanh đòi hỏi phải có an ninh vững chắc. Nhưng an ninh vững chắc trong kỷ nguyên mới lại không thể chỉ được xây dựng bằng cách bảo vệ những sản phẩm, những gì đã có, mà phải chủ động bảo vệ cả những gì đang hình thành và sẽ trở thành động lực phát triển của đất nước trong tương lai.
8. Kết luận
“Phát triển đến đâu, an ninh đến đó” là một cách tiếp cận mới, có ý nghĩa chiến lược, phản ánh bước phát triển trong tư duy bảo vệ an ninh quốc gia trước yêu cầu, đòi hỏi phát triển trong giai đoạn mới, trước kỷ nguyên mới của dân tộc.
Nếu phát triển là phương thức tạo dựng sức mạnh quốc gia, thì an ninh là điều kiện đảm bảo và duy trì sức mạnh đó. Nếu phát triển mở ra những không gian mới, thì công tác bảo vệ ann ninh phải nhanh chóng hiện diện tại những không gian ấy. Nếu khoa học, công nghệ tạo ra những động lực mới thì an ninh cũng phải phát triển tương tứng để bảo vệ những động lực đó.
Vì vậy, thực hiện tốt nguyên tắc “phát triển đến đâu, an ninh đến đó” cần được hiểu không chỉ là bảo vệ an ninh cho phát triển mà cao hơn là chủ động kiến tạo môi trường an ninh để phát triển, đưa yêu cầu bảo đảm an ninh trở thành một một phần hữu cơ của chiến lược phát triển quốc gia.
Đó cũng chính là cơ sở để hình thành một nền an ninh chủ động, toàn diện, hiện đại, kiến tạo và thích ứng, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc, tạo nền tảng vững chắc để Việt Nam phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.
Lương Thanh An
Tài liệu tham khảo
1. Đảng Cộng sản Việt Nam (2026), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nxb Chính trị quốc gia sự thật, Hà Nội.
2. Ban chấp hành Trung ương Đảng (2026), Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 28/7/2026 về Chiến lược An ninh quốc gia.
3. Bộ Chính trị (2024), Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
