Lợi ích dân sinh đến tương lai phát triển của đất nước trong công cuộc bảo vệ chế độ sở hữu toàn dân về đất đai
Mỗi tấc đất quê hương Việt Nam không tự nhiên mà có, cũng không phải là sản phẩm do bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào tự tay làm ra. Đó là vùng không gian sinh tồn được gây dựng qua hàng nghìn năm lịch sử, được đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt và xương máu của biết bao thế hệ cha ông trong suốt chiều dài dựng nước và giữ nước. Vì nguồn gốc thiêng liêng đó, Hiến pháp và pháp luật Việt Nam đã quy định rõ ràng: “Đất đai thuộc sở hữu toàn dân, do Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý”. Đây không chỉ là một nguyên tắc pháp lý, mà còn là đạo lý nhân văn sâu sắc. Thời gian qua, trên không gian mạng xuất hiện không ít quan điểm cố ý làm sai lệch bản chất của quy định này, thông qua việc xúi giục, vẽ ra viễn cảnh rằng chỉ có “tư hữu hóa đất đai” thì người dân mới thực sự có quyền dân chủ, hoặc quy kết rằng sở hữu toàn dân là nguyên nhân dẫn đến tranh chấp và thu hồi đất. Để nhìn nhận vấn đề một cách thấu đáo, chúng ta cần phân tích bằng chính góc nhìn thực tế của cuộc sống, từ chuyện miếng ăn, cái nhà của người dân đến sự phát triển lâu dài của đất nước.
1. Những quan điểm sai trái, thù địch
- Hiểu lầm rằng sở hữu toàn dân nghĩa là đất đai không có chủ
Các đối tượng xấu xúi giục rằng cái gì của chung thì là của không ai, từ đó quy kết Nhà nước lấy quyền đại diện để thâu tóm đất đai của dân. Nhưng sự thật là: Sở hữu toàn dân không có nghĩa là vô chủ. Nó có nghĩa là toàn thể dân tộc Việt Nam là chủ nhân tối cao của vốn tài nguyên này. Nhà nước ở đây đóng vai trò là chủ thể quản lý do Nhân dân tin tưởng giao quyền. Nếu không có Nhà nước thống nhất quản lý, sẽ phá vỡ sự ổn định trật tự trong các quan hệ pháp luật về đất đai, sẽ phát sinh thêm các tranh chấp, mâu thuẫn phức tạp trong xã hội liên quan đến vấn đề đất đai.
- Ngộ nhận rằng tư hữu hóa đất đai sẽ giúp mọi người dân giàu có và an toàn hơn
Nhiều ý kiến tô vẽ rằng ở các nước phát triển, đất đai thuộc sở hữu tư nhân nên ai muốn làm gì thì làm, tài sản được bảo hộ vĩnh viễn không ai chạm tới được.
Sự thật là: Khi đất đai biến thành hàng hóa tư hữu hoàn toàn, người chịu thiệt thòi đầu tiên và lớn nhất chính là những người lao động bình thường, người nông dân và người nghèo.
Trong một thị trường tư hữu tự do, các đại gia bất động sản và các tập đoàn tài chính lớn sẽ dùng tiền gom sạch những vị trí đất đai đắt giá nhất. Người dân nghèo khi gặp khó khăn, ốm đau sẽ phải bán đi mảnh đất cuối cùng của mình. Dần dần, đất đai sẽ tích tụ vào tay một nhóm nhỏ người giàu, còn đa số nhân dân sẽ trở thành người đi thuê nhà, thuê đất ngay trên chính quê hương mình.
- Quy kết việc thu hồi đất phục vụ công trình công cộng là cướp đất của dân
Mỗi dự án hạ tầng lớn – từ những con đường cao tốc, sân bay, đến khu công nghiệp hay bệnh viện – đều mang theo khát vọng phát triển của cả một vùng đất. Thế nhưng, không ít lần chúng ta thấy xuất hiện những luận điệu xuyên tạc, gieo rắc hoài nghi rằng Nhà nước đang tước đoạt đất đai của dân.
Đặt lợi ích cá nhân lên trên lợi ích chung chưa bao giờ là con đường dẫn đến sự thịnh vượng. Hãy thử tưởng tượng: Một đại lộ kết nối giao thương giữa các vùng miền dài hàng trăm ki-lô-mét bị tắc nghẽn vô thời hạn chỉ vì một vài hộ dân từ chối bàn giao mặt bằng, ra giá 'trên trời' dù đã nhận được đền bù thỏa đáng. Thu hồi đất vì lợi ích công cộng không phải là sự tước đoạt, mà là sự hy sinh cần thiết và chia sẻ trách nhiệm để mở lối cho tương lai của cả dân tộc
Khi con đường không thể xây dựng, hàng triệu người dân khác sẽ không có giao thông thuận tiện để buôn bán, nông sản của người nông dân không thể chở đi tiêu thụ, và trẻ em không có đường tốt để đến trường.
Những luận điệu xuyên tạc trên các trang báo, mạng xã hội: RFA, Việt Tân, BBC tiếng Việt. Ảnh: VTV
2. Cần hiểu đúng về quyền lợi thực tế của người dân Việt Nam hiện nay
Nhiều người thường lo lắng: Nếu đất đai thuộc sở hữu toàn dân thì cuốn “Sổ đỏ” trên tay có giá trị gì? Đây là sự nhầm lẫn giữa Quyền sở hữu và Quyền sử dụng. Để dễ hiểu, Hiến pháp và Luật Đất đai đã phân định rất rõ ràng:
Nhà nước giữ quyền sở hữu tối cao để bảo vệ cộng đồng. Nhà nước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý đất đai để giữ gìn từng tấc đất biên giới, hải đảo của Tổ quốc; Bảo vệ quỹ đất nông nghiệp để đảm bảo dù có thiên tai, dịch bệnh thì nhân dân vẫn luôn có đủ lương thực thực phẩm; Quy hoạch đất đai để làm công viên, bệnh viện, trường học, hồ chứa nước, hạ tầng điện đường cho mọi người cùng thụ hưởng... Người dân nắm giữ quyền sử dụng đất với đầy đủ giá trị tài sản. Người dân khi được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất thì có trọn vẹn các quyền tài sản vô cùng thực tế: Quyền ở và sử dụng lâu dài, ổn định từ đời này sang đời khác; Quyền mua bán, chuyển nhượng lại cho người khác; Quyền tặng, cho con cháu, quyền thừa kế; Quyền thế chấp tại ngân hàng với mục đích vay vốn, vay tiêu dùng; Quyền cho thuê để lấy tiền thu nhập hàng tháng; Quyền nhận bồi thường và hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. Như vậy, về mặt kinh tế và đời sống, Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất bảo đảm cho người dân có đầy đủ quyền hạn để sử dụng và sinh lời từ thửa đất của mình một cách hợp pháp.
Năm 1930, trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên, Đảng chủ trương “thu phục cho được đại bộ phận dân cày và phải dựa vào dân cày nghèo làm thổ địa cách mạng”. Mang lại ruộng đất cho dân cày, chủ trương của Đảng đi thẳng vào sự khao khát nhất của người nông dân. Bởi phần lớn đất đai lúc này tập trung vào địa chủ và chủ đồn điền người Pháp. Nông dân chiếm tới hơn 90% dân số nhưng chỉ sử dụng chưa tới 30% ruộng đất. Ảnh: VTV
3. Liên hệ quốc tế trong vấn đề tư hữu về đất đai
Để không bị mắc bẫy những lời tô vẽ màu hồng về mô hình nước ngoài, chúng ta hãy nhìn thẳng vào thực tế đang diễn ra tại các quốc gia áp dụng chế độ tư hữu đất đai.
- Ở Mỹ và phương Tây, Nhà nước vẫn có quyền cưỡng chế thu hồi đất
Nhiều người nghĩ rằng ở Mỹ, đất của dân thì Chính phủ không được đụng đến. Đó là một sự hiểu lầm lớn.
Trong luật pháp Mỹ và các nước châu Âu có một quy định tối thượng gọi là Quyền trưng mua công cộng. Khi Chính phủ cần đất để làm đường sắt, đường cao tốc, căn cứ quân sự hay các dự án phát triển kinh tế,... họ có quyền ra quyết định bắt buộc chủ đất phải giao lại đất và nhận một khoản tiền bồi thường theo giá do cơ quan chức năng thẩm định. Nếu chủ đất không chịu di dời, lực lượng cưỡng chế vẫn sẽ vào cuộc.
- Ở Anh, toàn bộ đất đai thực chất thuộc về Hoàng gia
Tại Vương quốc Anh, một nước tư bản lâu đời, truyền thống pháp lý quy định toàn bộ đất đai trong quốc gia thực chất thuộc về Hoàng gia.
Hầu hết người dân khi mua nhà đất chỉ là mua quyền thuê đất có thời hạn, thường là 70 năm hoặc 99 năm. Khi hết thời hạn thuê, họ phải làm thủ tục gia hạn và trả thêm một khoản tiền lớn, chứ không hề có chuyện sở hữu vĩnh viễn như nhiều người vẫn nghĩ.
- Bài học đắt giá từ các nước tư hữu hóa triệt để
Tại một số quốc gia ở Nam Mỹ hoặc Nam Á, do áp dụng chính sách tư hữu hóa đất đai không kiểm soát, các đại địa chủ và tập đoàn lớn đã thu gom gần hết đất canh tác.
Hàng triệu người nông dân bị mất đất, không còn đường sống, buộc phải kéo về các thành phố lớn sinh sống trong những khu ổ chuột nhếch nhác, thiếu điện nước, mất vệ sinh và là mầm mống cho tội phạm phát triển. Đó là cái giá rất đắt của việc coi đất đai đơn thuần là một thứ hàng hóa cá nhân.
4. Những đổi mới và dự thảo sửa đổi pháp luật đất đai đang bảo vệ tốt hơn lợi ích dân sinh
Pháp luật không đứng yên mà liên tục được điều chỉnh, bổ sung qua các giai đoạn thi hành và các dự thảo sửa đổi để khắc phục vướng mắc, hướng tới mục tiêu tối thượng là vì quyền lợi của Nhân dân.
- Xây dựng bảng giá đất công khai, tiệm cận giá trị thực tế
Các quy định của pháp luật về đất đai hiện hành ở nước ta đã quy định việc áp dụng hệ thống định giá đất minh bạch, sát với diễn biến thực tế của thị trường. Việc này loại bỏ tình trạng áp giá đền bù quá thấp gây thiệt thòi cho người dân, đồng thời ngăn chặn việc khai gian giá đất để trốn thuế hoặc trục lợi.
- Tái định cư đi trước một bước và bảo đảm sinh kế lâu dài
Nguyên tắc cốt lõi được khẳng định là: Việc thu hồi đất chỉ được hoàn tất khi khu tái định cư đã chuẩn bị xong. Nơi ở mới không chỉ đẹp hơn hay bằng nơi ở cũ về cơ sở hạ tầng (điện, đường, trường, trạm) mà quan trọng hơn phải tạo điều kiện để người dân chuyển đổi nghề nghiệp, có việc làm và nguồn thu nhập ổn định.
- Điều tiết chênh lệch địa tô, chống đầu cơ và tích tụ đất đai bất minh
Trong các đợt góp ý dự thảo luật, Nhà nước tập trung xây dựng cơ chế để khoản giá trị tăng thêm từ đất (do Nhà nước bỏ tiền ngân sách mở đường, làm cầu, xây hạ tầng) phải được điều tiết ngược lại cho toàn xã hội thông qua quỹ phúc lợi, y tế, giáo dục, chứ không để rơi trọn vào túi các nhà đầu cơ bất động sản.
- Số hóa toàn bộ dữ liệu đất đai và đơn giản hóa thủ tục
Dữ liệu đất đai đã và đang từng bước được công khai trên hệ thống cơ sở dữ liệu số tích hợp với định danh điện tử. Người dân có thể tự tra cứu quy hoạch, nguồn gốc đất, biến động giá ngay trên điện thoại thông minh. Sự minh bạch này chính là “chiếc lá chắn” vững chắc nhất bảo vệ người dân trước các chiêu trò lừa đảo mua bán đất.
5. Kết luận
Đất đai là tài sản vô giá của quốc gia, là không gian sống chung của hơn 100 triệu người dân Việt Nam hôm nay và các thế hệ mai sau. Mỗi người dân chúng ta cần nâng cao tinh thần cảnh giác, tỉnh táo trước những lời xúi giục xuyên tạc. Bằng việc hiểu đúng pháp luật, đồng lòng cùng Nhà nước trong việc xây dựng và quản lý đất đai minh bạch, chúng ta đang trực tiếp bảo vệ đất đai của Việt Nam, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chính mình và tương lai mai sau.
Quang Huy, Khoa Luật
