Không gian tầm thấp và bảo đảm an ninh không gian tầm thấp theo chiến lược an ninh quốc gia 2026
Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư cùng với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) và các phương tiện bay không người lái (UAV) đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong quản lý và khai thác không gian. Trong bối cảnh đó, không gian tầm thấp ngày càng trở thành một không gian chiến lược, vừa mở ra cơ hội phát triển kinh tế - xã hội, vừa đặt ra nhiều thách thức đối với quốc phòng, an ninh. Nghị quyết số 22–NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XIV về Chiến lược An ninh quốc gia nêu rõ: “Ngăn ngừa, đẩy lùi từ sớm các nhân tố gây mất ổn định chính trị từ bên trong, từ không gian mạng, không gian vũ trụ, không gian tầm thấp, không gian biển và đại dương” [II.1]
1. Quan niệm về không gian tầm thấp trên thế giới và ở Việt Nam
- Quan niệm về không gian tầm thấp trên thế giới
Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học - công nghệ, đặc biệt là phương tiện bay không người lái (UAV), trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các hệ thống quản lý bay thông minh, không gian tầm thấp đang trở thành một lĩnh vực nhận được sự quan tâm của nhiều quốc gia. Tuy nhiên, hiện nay chưa có một định nghĩa thống nhất mang tính pháp lý quốc tế về khái niệm này.
Mặc dù chưa có một định nghĩa thống nhất trên phạm vi quốc tế nhưng nhiều nghiên cứu gần đây như của International Digital Economy Academy đăng trên National Science Review (Oxford University Press, 2026) thì: “Không gian tầm thấp (low-altitude airspace) được hiểu là vùng không phận gần mặt đất phục vụ hoạt động của các phương tiện bay có người lái và không người lái, đặc biệt là UAV, eVTOL và các phương tiện hàng không thế hệ mới”[I.1]. Nghiên cứu cho rằng phạm vi của không gian tầm thấp thường được xác định dưới 1.000 m, tuy nhiên có thể được mở rộng tùy theo quy định quản lý của từng quốc gia. Bên cạnh đó, theo MDPI – Low-Altitude Economy: “Không gian tầm thấp là vùng không phận dưới 3.000 m, là nền tảng cho sự phát triển của nền kinh tế tầm thấp, đồng thời bao hàm các lĩnh vực quản lý như giao thông hàng không tầm thấp, hạ tầng số và an ninh không gian tầm thấp (low-altitude security)”[I.3].
Trên cơ sở này, trong nghiên cứu của Zhang – giáo sư hướng dẫn nghiên cứu sinh tại Trường Điện tử và Thông tin, Đại học Hàng không Vũ trụ Bắc Kinh (Beihang University) về quản trị rủi ro trong nền kinh tế tầm thấp đăng tải trên tạp chí khoa học của trường đã định nghĩa: “An ninh không gian tầm thấp là hệ thống các biện pháp quản lý, công nghệ giám sát, nhận dạng, cảnh báo và ứng phó nhằm bảo đảm các hoạt động bay tầm thấp diễn ra an toàn, phát hiện và xử lý các phương tiện bay lạ, bảo vệ cơ sở hạ tầng trọng yếu và duy trì trật tự không phận” [I.2]. Quan điểm này cũng phù hợp với Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế (ICAO) khi khẳng định: “Mỗi quốc gia có trách nhiệm bảo đảm an toàn, an ninh và thực thi chủ quyền đối với vùng trời thuộc quyền tài phán của mình, trong đó việc quản lý hiệu quả các hoạt động bay tầm thấp ngày càng trở thành yêu cầu quan trọng trước sự phát triển nhanh chóng của UAV và các phương tiện hàng không mới” [I.4].
Nguồn: Báo Công Thương
- Quan niệm của Việt Nam về không gian tầm thấp
Ở Việt Nam, quan niệm về không gian tầm thấp và an ninh không gian tầm thấp chỉ thực sự được đề cập một cách có hệ thống từ năm 2025, khi các cơ quan nghiên cứu, cơ quan quản lý và giới học thuật bắt đầu thảo luận về việc phát triển nền kinh tế tầm thấp gắn với thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Đến năm 2026, thuật ngữ này lần đầu tiên được đề xuất đưa vào Luật Thủ đô (sửa đổi) như một chế định mới, đánh dấu bước chuyển từ góc độ nghiên cứu sang định hướng thể chế hóa trong pháp luật Việt Nam. Theo đó, Khoản 5, Điều 3, Luật Thủ đô 2026 có giải thích: “Không gian tầm thấp, không gian tầm cao là phần không gian trên bề mặt đất, mặt nước thuộc địa giới hành chính Thành phố có phạm vi, ranh giới, độ cao được xác định theo quy hoạch của Thủ đô, được sử dụng cho mục đích quản lý, khai thác, sử dụng trong các hoạt động phát triển kinh tế xã hội, khoa học, công nghệ, giao thông và quản lý đô thị gắn với bảo đảm quốc phòng an ninh, trật tự an toàn xã hội”[II.2].
Theo PGS.TS. Phạm Văn Hồng (Trường Kinh tế Phenikaa), không gian tầm thấp là vùng không phận ở độ cao thông thường dưới 1.000 m (trong một số trường hợp có thể đến 3.000 m) được khai thác để phục vụ các hoạt động sản xuất, logistics, nông nghiệp thông minh, du lịch, cứu hộ, giám sát và các dịch vụ dựa trên thiết bị bay có người lái và không người lái. Tác giả nhấn mạnh rằng không gian tầm thấp không còn được nhìn nhận đơn thuần dưới góc độ quản lý hàng không hay quốc phòng mà đã trở thành một hạ tầng kinh tế mới, tương tự như hạ tầng số hay giao thông [II.3]. Trên cơ sở đó, nhiều nghiên cứu và hội thảo khoa học tại Việt Nam cho rằng an ninh không gian tầm thấp là hệ thống các giải pháp pháp lý, kỹ thuật và quản trị nhằm bảo đảm hoạt động bay tầm thấp diễn ra an toàn, kiểm soát hiệu quả UAV và các phương tiện bay mới, phòng ngừa các nguy cơ xâm phạm an ninh quốc gia, bảo vệ hạ tầng trọng yếu và duy trì trật tự, an toàn vùng trời. Quan điểm này phản ánh xu hướng nghiên cứu hiện nay ở Việt Nam, trong đó phát triển kinh tế không gian tầm thấp luôn gắn liền với yêu cầu xây dựng cơ chế quản lý và bảo đảm an ninh đối với vùng không phận tầm thấp.
Trên cơ sở các quan điểm nghiên cứu trong và ngoài nước, có thể thấy nội hàm của không gian tầm thấp không chỉ giới hạn ở một vùng không phận được xác định theo độ cao mà còn bao hàm cả không gian hoạt động của các phương tiện bay tầm thấp cùng hệ thống hạ tầng, công nghệ và cơ chế quản lý đi kèm. Theo đó, không gian tầm thấp là vùng không phận gần mặt đất, thường dưới 1.000 m (hoặc đến 3.000 m theo một số nghiên cứu), nơi diễn ra các hoạt động của tàu bay có người lái, thiết bị bay không người lái (UAV), eVTOL và các phương tiện hàng không thế hệ mới phục vụ vận tải, logistics, nông nghiệp, cứu hộ, giám sát và nhiều dịch vụ kinh tế - xã hội khác. Nội hàm của khái niệm này còn bao gồm hệ thống hạ tầng hỗ trợ như mạng lưới thông tin liên lạc, dẫn đường, giám sát, quản lý bay, các nền tảng số và cơ chế pháp lý điều chỉnh hoạt động khai thác. Đồng thời, không gian tầm thấp luôn gắn với yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh, an toàn hàng không và bảo vệ chủ quyền vùng trời, tạo nên sự thống nhất giữa mục tiêu phát triển kinh tế với nhiệm vụ quản lý nhà nước và bảo vệ lợi ích quốc gia. Đây cũng là cách tiếp cận đang được nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam, định hướng trong quá trình xây dựng thể chế phát triển kinh tế không gian tầm thấp.
2. Vị trí, vai trò của không gian tầm thấp trong bảo đảm quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế - xã hội
Trong bối cảnh khoa học - công nghệ phát triển nhanh chóng, không gian tầm thấp ngày càng giữ vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển của nhiều quốc gia. Đây không chỉ là môi trường hoạt động của các phương tiện bay thế hệ mới mà còn trở thành một không gian phát triển kinh tế, ứng dụng công nghệ và bảo đảm các lợi ích quốc gia.
Trước hết, không gian tầm thấp có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội. Việc khai thác hiệu quả không gian này tạo điều kiện hình thành các mô hình kinh tế mới như vận chuyển hàng hóa bằng UAV, logistics thông minh, nông nghiệp chính xác, giám sát công trình, quản lý đô thị và cung cấp các dịch vụ công nghệ cao. Đặc biệt, trong xu hướng xây dựng đô thị thông minh và chuyển đổi số, không gian tầm thấp được xem là một hạ tầng mới góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và cung cấp dịch vụ cho xã hội.
Bên cạnh vai trò kinh tế, không gian tầm thấp có ý nghĩa đặc biệt đối với quốc phòng, an ninh. Đây là khu vực có liên quan trực tiếp đến bảo vệ chủ quyền vùng trời, giám sát hoạt động bay, phòng chống các hành vi xâm nhập trái phép và bảo vệ các mục tiêu quan trọng. Thực tiễn các cuộc xung đột gần đây cho thấy UAV hoạt động ở độ cao thấp đã trở thành phương tiện tác chiến hiệu quả, tạo ra những thách thức mới đối với hệ thống phòng thủ truyền thống.
Đối với Việt Nam, quản lý và khai thác không gian tầm thấp hiệu quả sẽ góp phần thúc đẩy đổi mới công nghệ, phát triển kinh tế số, đồng thời nâng cao năng lực bảo vệ an ninh quốc gia. Do đó, không gian tầm thấp cần được nhìn nhận không chỉ là một khu vực hoạt động hàng không mà còn là một không gian chiến lược cần được quản lý, khai thác và bảo vệ phù hợp trong giai đoạn mới.
3. Những thách thức đối với bảo đảm an ninh không gian tầm thấp hiện nay
Sự phát triển nhanh chóng của các phương tiện bay không người lái và công nghệ hàng không mới đã tạo ra nhiều cơ hội khai thác không gian tầm thấp, đồng thời đặt ra những thách thức đối với công tác bảo đảm an ninh. Khác với vùng trời truyền thống, không gian tầm thấp có đặc điểm là số lượng phương tiện tham gia lớn, chủng loại đa dạng, hoạt động linh hoạt và khó kiểm soát, làm gia tăng nguy cơ bị lợi dụng vào các mục đích xâm hại an ninh quốc gia.
Một trong những thách thức đáng chú ý đó là nguy cơ sử dụng các đối tượng sử dụng không gian tầm thấp để tấn công khủng bố. Với ưu điểm nhỏ gọn, cơ động, khó phát hiện và có khả năng mang tải, UAV có thể bị các tổ chức khủng bố hoặc các nhóm vũ trang lợi dụng để tiếp cận và tấn công các mục tiêu trọng yếu như sân bay, cơ sở quân sự, nhà máy năng lượng và khu vực tập trung đông người. Điểm đáng lo ngại là phương thức tấn công này có thể vượt qua một số lớp phòng thủ truyền thống do UAV hoạt động ở độ cao thấp và có tiết diện radar nhỏ. Ví dụ có thể kể đến là vụ tấn công bằng UAV vào mỏ khí Kormor tại khu vực Kurdistan, Iraq, ngày 26/11/2025. UAV đã tấn công một cơ sở thuộc mỏ khí, gây cháy và buộc hoạt động cung cấp khí đốt phải tạm dừng, kéo theo tình trạng mất điện trên diện rộng tại Erbil và Sulaymaniyah. Đáng chú ý, Bộ Tư lệnh Tác chiến chung Iraq đã chính thức xác định vụ việc là một hành động khủng bố, với mục đích gây tổn hại đến ổn định kinh tế và cơ sở hạ tầng năng lượng của quốc gia.
Nguồn: Tạp chí Kinh tế Việt Nam
Một thách thức khác chính là việc các đối tượng có thể sử dụng không gian tầm thấp để thu thập tình báo. Các phương tiện bay nhỏ gọn như UAV có thể tiếp cận mục tiêu ở khoảng cách gần, hoạt động trong thời gian dài và mang theo nhiều loại cảm biến. Đối tượng có thể sử dụng camera quang học, camera hồng ngoại, cảm biến nhiệt hoặc thiết bị thu nhận tín hiệu để thu thập hình ảnh, đặc điểm bố trí cơ sở, hoạt động của lực lượng, phương tiện quân sự, quy luật di chuyển và các thông tin khác có giá trị tình báo. Một ví dụ đáng chú ý là cuộc tấn công của Iran nhằm vào Kuwait (Mỹ) ngày 1/3/2026. Theo kết quả sơ bộ của quân đội Mỹ được CBS News dẫn lại, các lực lượng tình báo Iran và các nhóm liên kết đã theo dõi việc di chuyển và bố trí quân nhân Mỹ tại các cơ sở quân sự nhỏ ở Kuwait trong khoảng một tuần trước cuộc tấn công; quân nhân Mỹ cũng ghi nhận các chuyến bay của UAV trinh sát của Iran trên khu vực Port Shuaiba. Thông tin tình báo thu thập được được cho là đã góp phần giúp Iran xác định vị trí lực lượng của Mỹ trước khi một UAV tấn công đánh trúng trung tâm tác chiến của Mỹ tại Port Shuaiba.
Một nguy cơ khác đối với an ninh không gian tầm thấp là việc các đối tượng lợi dụng phương tiện bay và thiết bị vô tuyến để gây nhiễu, chế áp hoặc đánh lừa các hệ thống thông tin, dẫn đường và định vị. Trong điều kiện các hoạt động hàng không ngày càng phụ thuộc vào GNSS/GPS, việc can thiệp tín hiệu truyền phát có thể làm suy giảm khả năng xác định vị trí, gây sai lệch dữ liệu dẫn đường, gián đoạn liên lạc và ảnh hưởng đến hoạt động điều hành bay. Xung đột Nga–Ukraine là minh chứng rõ nét cho mức độ nghiêm trọng của nguy cơ chiến tranh điện tử trong không gian tầm thấp. Trong cuộc xung đột này, Nga và Ukraine đều sử dụng rộng rãi các hệ thống gây nhiễu và đánh lừa tín hiệu nhằm làm gián đoạn liên lạc vô tuyến, định vị GNSS/GPS và đường truyền điều khiển UAV. Các hệ thống này có thể khiến UAV mất liên lạc với người điều khiển, sai lệch đường bay hoặc mất khả năng xác định vị trí. Nghiên cứu công bố năm 2026 trên GPS Solutions nhận định tình trạng GNSS jamming và spoofing đã trở nên phổ biến tại các khu vực xung đột, đặc biệt xung quanh Nga và Ukraine, đồng thời có dấu hiệu lan rộng sang khu vực Baltic. Thực tế này cho thấy nguy cơ an ninh tầm thấp không chỉ là việc phương tiện bị tấn công vật lý, mà còn bao gồm khả năng kiểm soát và thao túng môi trường điện từ, tạo ra những thách thức to lớn đối với công tác đảm bảo an ninh.
4. Giải pháp bảo đảm an ninh không gian tầm thấp trong bối cảnh mới
Trước sự phát triển nhanh chóng của phương tiện bay không người lái (UAV), công nghệ tự động hóa và các hệ thống hàng không thế hệ mới, bảo đảm an ninh không gian tầm thấp đang trở thành một yêu cầu quan trọng trong công tác bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội. Đối với lực lượng Công an nhân dân, đây là một lĩnh vực mới, liên quan trực tiếp đến nhiệm vụ phòng ngừa, phát hiện, đấu tranh với các hành vi lợi dụng phương tiện bay công nghệ cao để xâm phạm an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội.
Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện nhận thức, cơ chế quản lý và hệ thống pháp luật về bảo đảm an ninh không gian tầm thấp. Lực lượng Công an cần chủ động tham mưu xây dựng, hoàn thiện các quy định về quản lý, giám sát, khai thác thông tin và xử lý vi phạm liên quan đến UAV, phương tiện bay siêu nhẹ; đồng thời nghiên cứu xây dựng cơ chế phối hợp giữa Công an với Quân đội, cơ quan quản lý hàng không dân dụng và các tổ chức khoa học - công nghệ trong quản lý, kiểm soát hoạt động bay ở khu vực tầm thấp.
Bên cạnh đó, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ trong công tác bảo đảm an ninh không gian tầm thấp. Các giải pháp như hệ thống giám sát, nhận dạng phương tiện bay, trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu lớn, công nghệ phát hiện và vô hiệu hóa UAV trái phép cần được nghiên cứu, ứng dụng nhằm nâng cao năng lực phát hiện sớm, cảnh báo và xử lý các nguy cơ. Đây là yêu cầu quan trọng đối với lực lượng Công an trong bối cảnh các loại phương tiện bay công nghệ cao ngày càng phổ biến và có thể bị lợi dụng vào các hoạt động xâm phạm an ninh quốc gia.
Ngoài ra, cần chú trọng xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ công tác bảo đảm an ninh không gian tầm thấp. Đối với cán bộ, học viên Học viện Kỹ thuật và Công nghệ an ninh, việc nghiên cứu, làm chủ các công nghệ liên quan đến UAV, cảm biến giám sát, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng và hệ thống điều khiển tự động có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây là một trong những lực lượng có vai trò đi đầu trong việc nghiên cứu, phát triển, vận hành và tham mưu ứng dụng các giải pháp kỹ thuật, công nghệ phục vụ công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, góp phần nâng cao năng lực bảo đảm an ninh không gian tầm thấp của lực lượng Công an nhân dân.
Trong thời gian tới, việc kết hợp giữa hoàn thiện thể chế, tăng cường năng lực quản lý, ứng dụng khoa học - công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chuyên sâu sẽ là cơ sở quan trọng giúp lực lượng Công an chủ động ứng phó với các nguy cơ, thách thức từ không gian tầm thấp. Qua đó, góp phần bảo vệ vững chắc an ninh quốc gia, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội và khai thác hiệu quả những giá trị mà không gian tầm thấp mang lại trong quá trình phát triển đất nước.
Quang Huy - Văn Quyết
Tài liệu tham khảo
I. Tài liệu tham khảo bằng tiếng Anh
1. International Digital Economy Academy (2026), Low-altitude economy: Next frontier in spatial exploration and economic development, National Science Review.
2. Zhang, Y (2025), Research on the Security Risk Governance Roadmap in Low-Altitude Economic Field Based on the Economic Externality Theory, MDPI Proceedings.
3. MDPI (2025), Low-Altitude Economy – Aims & Scope.
4. International Civil Aviation Organization (ICAO) (2025), ICAO Statement on State Sovereignty over Airspace and Safety Assessments.
II. Tài liệu tham khảo bằng tiếng Việt
1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV (2026), Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 28/7/2026 về Chiến lược An ninh quốc gia.
2. Quốc hội (2026), Luật Thủ đô số 02/2026/QH16.
3. Phạm Văn Hồng (2026), Kinh tế không gian tầm thấp: Đường băng mới cho tăng trưởng, Báo Công Thương.
4. Học viện Hành chính và Quản trị công (2026), Kinh tế không gian tầm thấp: Kết nối nghiên cứu với hoạch định chính sách, Tạp chí Quản lý nhà nước.
